Klor, havuz bakımının en bilinen ama en az anlaşılan kimyasalıdır. Birçok havuz sahibi klorun suyu temizlediğini bilir, ancak test kitinde görülen değerin ne anlama geldiğini, neden bazen yeterli klora rağmen keskin bir koku oluştuğunu veya klor attıktan sonra havuza ne zaman girilebileceğini net olarak bilmez. Bu yazıda havuzda klorun ne işe yaradığını, serbest klor ile bağlı klor arasındaki farkı ve klor seviyesinin hangi aralıkta tutulması gerektiğini ele alıyoruz.
Klor Havuz Suyunda Ne Yapar?
Havuz suyu, yüzücülerden ve çevreden sürekli olarak bakteri, virüs, mantar ve organik madde alır. Klor suya eklendiğinde hipokloröz asit oluşturur. Hipokloröz asit mikroorganizmaların hücre yapısına zarar vererek onları etkisiz hale getirir. Aynı zamanda ter, idrar, kozmetik ve yaprak gibi organik kirleri oksitleyerek parçalar. Bu iki işlev sayesinde klor hem dezenfeksiyon hem de oksidasyon sağlar.
Klorun bir diğer işlevi yosun kontrolüdür. Yeterli klor seviyesi korunan bir havuzda yosun sporlarının çoğalması zorlaşır. Bu nedenle klor eksikliğinin ilk belirtilerinden biri duvarlarda ve köşelerde başlayan kayganlık ve yeşilimsi renk değişimidir.
Serbest Klor ve Bağlı Klor Arasındaki Fark
Test kitlerinde genellikle üç farklı değerle karşılaşılır: serbest klor, bağlı klor ve toplam klor. Toplam klor, serbest ve bağlı klorun toplamıdır.
Serbest Klor
Serbest klor, suda henüz hiçbir maddeyle tepkimeye girmemiş ve dezenfeksiyon için hazır bekleyen klordur. Havuzun gerçek koruma gücünü bu değer gösterir. Rutin bakımda takip edilmesi gereken ana parametre serbest klordur.
Bağlı Klor
Bağlı klor, serbest klorun sudaki azotlu organik maddelerle, özellikle ter ve idrardaki amonyak bileşikleriyle tepkimeye girmesiyle oluşan kloraminlerdir. Kloraminlerin dezenfeksiyon gücü çok düşüktür. Havuz çevresinde hissedilen keskin klor kokusu, göz yanması ve cilt tahrişi çoğunlukla fazla klordan değil, bağlı klordan kaynaklanır. Bu nedenle kokunun yoğun olduğu bir havuzda klor eksikliği olması şaşırtıcı değildir.
Uluslararası uygulamada bağlı klorun mümkün olduğunca düşük, genellikle 0,2 mg/L seviyesinin altında tutulması hedeflenir. Bağlı klor bu seviyenin üzerine çıktığında şok klorlama ile kloraminlerin parçalanması gerekir.
Havuzda Klor Kaç Olmalı?
Serbest klor için hedef aralık havuzun tipine göre değişir. Açık havuzlarda güneş ışığı kloru daha hızlı tükettiği için aralık daha geniş tutulur. Kapalı havuzlarda ise kloraminlerin havada birikmesini önlemek için daha dar ve düşük bir aralık tercih edilir.
|
Havuz Tipi |
Serbest Klor Hedefi |
pH Hedefi |
|
Açık havuz |
1 - 3 ppm |
7,2 - 7,6 |
|
Kapalı havuz |
1 - 1,5 ppm |
7,2 - 7,6 |
Klor seviyesi pH ile birlikte değerlendirilmelidir. pH 7,6'nın üzerine çıktığında hipokloröz asidin oranı azalır ve aynı klor miktarı çok daha zayıf etki gösterir. Bu nedenle klor ölçümü yapılırken pH de mutlaka kontrol edilmelidir. Halka açık havuzlarda işletmeciler, Yüzme Havuzlarının Tabi Olacağı Sağlık Esasları ve Şartları Hakkında Yönetmelik gereği su sıcaklığı, pH ve serbest klor değerlerini havuz açıkken görünür bir yerde ilan etmekle yükümlüdür.
Havuza Ne Kadar Klor Atılır?
Kullanılacak miktar ürünün aktif klor oranına, havuzun hacmine, su sıcaklığına, güneşlenme süresine ve kullanıcı sayısına bağlıdır. Yüzde 56 aktif klorlu bir ürünle yüzde 90 aktif klorlu bir ürün aynı hedef seviye için farklı miktarlarda kullanılır. Bu nedenle sabit bir rakam yerine ürün etiketindeki doz aralığı esas alınmalı, ardından günlük ölçümle ince ayar yapılmalıdır.
Pratikte en güvenilir yöntem, havuz hacmini doğru hesaplamak, ürün etiketine göre başlangıç dozunu uygulamak ve birkaç saat sirkülasyonun ardından serbest klor değerini ölçmektir. Değer hedef aralığın altındaysa dozaj kademeli olarak artırılır. Kalabalık günlerde ve sıcak havalarda klor tüketimi belirgin şekilde yükselir.
Klor Çeşitleri ve Kullanım Farkları
Havuz kloru farklı formlarda ve farklı kimyasal yapılarda bulunur. Stabilize klorlar, güneş ışığının klor kaybını yavaşlatan siyanürik asit içerir. Yönetmelik gereği stabilize klor bileşikleri yalnızca açık havuzlarda kullanılabilir. Kapalı havuzlarda stabilizatörsüz ürünler tercih edilir.
Tablet klorlar yavaş çözünerek sürekli klorlama sağlar. Granül ve toz klorlar daha hızlı çözünür ve otomatik dozaj sistemlerine uygundur. Sıvı klor, yani sodyum hipoklorit, stabilizatör içermez ve hem sezon açılışında hem de sürekli dezenfeksiyonda kullanılır. Stabilizatörsüz kalsiyum hipoklorit ise hızlı çözündüğü için şok klorlamada öne çıkar.
Klor Attıktan Sonra Havuza Ne Zaman Girilir?
Belirleyici olan süre değil, serbest klorun ölçülen değeridir. Rutin günlük klorlamada ürünün suya tamamen karışması için sirkülasyonun bir süre çalışması yeterlidir ve serbest klor hedef aralıktaysa havuz kullanılabilir. Şok klorlama yapıldığında ise serbest klor normal aralığın üst sınırına düşene kadar havuza girilmemelidir. Bu süre havuzun hacmine, güneşlenmeye ve sıcaklığa bağlı olarak birkaç saatten bir güne kadar uzayabilir. Bu nedenle tahmin yerine ölçüm yapılması en doğru yaklaşımdır.
Klor Seviyesini Dengede Tutmak İçin Pratik Öneriler
Serbest klor ve pH, kullanım sezonunda en az günde bir kez ölçülmelidir. Yoğun kullanılan havuzlarda ölçüm sıklığı artırılır. Yüzücülerin havuza girmeden önce duş alması, suya taşınan organik yükü ve dolayısıyla bağlı klor oluşumunu ciddi oranda azaltır. Kapalı havuzlarda iyi havalandırma, kloraminlerin ortamda birikmesini önler.
UZ-AR Mühendislik'in Pera Pool serisinde sıvı, toz, granül ve tablet formlarında, stabilize ve stabilizatörsüz klor seçenekleri bulunur. Havuzunuzun tipine ve dozaj sistemine uygun ürünü belirlemek için UZ-AR teknik ekibiyle iletişime geçebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Havuzdaki klor kokusu fazla klor olduğunu mu gösterir?
Çoğu zaman göstermez. Keskin koku genellikle bağlı klordan, yani kloraminlerden kaynaklanır. Bu durumda klor azaltılmaz, tersine şok klorlama ile kloraminler parçalanır.
Bağlı klor nasıl düşürülür?
Bağlı klor, şok klorlama ile serbest klor seviyesi geçici olarak yükseltilerek düşürülür. Taze su takviyesi, iyi filtrasyon ve yüzücülerin duş alması da bağlı klor oluşumunu azaltır.
Kapalı havuzda tablet klor kullanılabilir mi?
Tablet klorların büyük bölümü stabilize yapıdadır ve stabilize klor yalnızca açık havuzlarda kullanılabilir. Kapalı havuzlarda stabilizatör içermeyen ürünler tercih edilmelidir.
Klor seviyesi ne sıklıkla ölçülmeli?
Kullanım sezonunda serbest klor ve pH en az günde bir kez ölçülmelidir. Kalabalık günlerde, yağıştan sonra ve sıcak havalarda ölçüm sıklığının artırılması doğru olur.